بررسی وظایف مدیریت منابع انسانی در بخش دولتی در سیاست‌نامه نظام‌الملک طوسی و قابوس‌نامه عنصرالمعالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران.

10.30495/ijpa.2022.65793.10836

چکیده

زمینه: توجه به منابع انسانی و مدیریت صحیح آن­ها، امروزه مورد اعتنای صاحب­نظران گردیده و نظریه­های نوین در پی مدیریت شایسته نیروهای انسانی است. منابع انسانی به عنوان منبعی تجدیدناپذیر و مهم­ترین عامل بهره­وری و موفقیت سازمان­ها در تمام طول تاریخ به­شمار رفته است. به همین علت اندیشه­های مدیریت منابع انسانی را در آثار ادیبان و متفکران ایرانی می­توان جست­وجو کرد.
هدف: مقاله حاضر با هدف شناسایی مولفه­های مدیریت منابع انسانی در سیاست­نامه نظام­الملک و قابوس­نامه عنصرالمعالی در پیوند با دیدگاه­های امروزی مدیریت منابع انسانی انجام شده است.
روش: روش پژوهش مقاله حاضر توصیفی با رویکرد تاریخی است و از نظر اجرا کیفی و از ابزار تحلیل مضمون استفاده کرده و از نظر جمع­آوری اطلاعات از نوع کتابخانه­ای استفاده کرده است.
یافته­ها: مولفه­های فرایند مدیریت منابع انسانی شامل برنامه­ریزی و استخدام اعضای سازمان، مدیریت جبران خدمات و سیستم پاداش و مدیریت ارزیابی عملکرد و طراحی سیستم انضباطی و شرح وظایف اعضای سازمان در شیوه مدیریت منابع انسانی در آثار مورد مطالعه یافت شد.
نتیجه­گیری: نظام­الملک و عنصرالمعالی الگوی فرایند مدیریتی درباره نحوه اداره امور حکومتی و مدیریت منابع انسانی عرضه کرده­اند که بیشتر آنها امروز نیز اعتبار دارند و از این جهت می­توان به­ویژه نظام­الملک را به عنوان متفکر و نظریه­پرداز در این عرصه معرفی نمود.

کلیدواژه‌ها


استوارت، گرگ ال؛ کنت جی، براون، (1392). مدیریت منابع انسانی (پیوند استراتژی و عمل)، مترجمین: سید محمد اعرابی و مرجان فیاضی، تهران: مهکامه.
الوانی، سید مهدی (1388). مدیریت عمومی، تهران: نی.
اندیش، علی و همکاران. (1398). طراحی الگوی توسعه راهبردهای منابع انسانی مبتنی بر مدیریت ریسک­های منابع انسانی، فصلنامه پژوهش­های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، ، سال 11، شماره­ی 1، ص 75-100.
پیرا، فاطمه. (1387). جنسیت و قدرت در سیاست­نامه خواجه نظام­الملک، فصلنامه پژوهش زنان، دوره 6، شماره­ی 3، ص 169-155.
پورکیانی، مسعود؛ عمادی، سمیرا .(1391). نظام نگهداری نیروی انسانی و نقش آن در عملکرد سازمانی، مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین­المللی مدیریت، نوآوری و تولید ملی، ، شماره­ی 2، ص 471-457.
تقوی دامغانی، سید رضا (1367). نگرشی بر مدیریت اسلامی، تهران: نشر تبلیغات اسلامی.
توکلی­نژاد، حسن و همکاران .(1395). شناسایی و اولویت­بندی عوامل موثر بر نگهداشت کارکنان، فصلنامه پژوهش­های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، سال 8، شماره­ی 4، ص 155-185.
ترک­زاده، جعفر؛ جعفری، سکینه .(1391). رویکردها و نظریه­های سنتی و نوین رهبری؛ به سوی جهان­بینی رهبری، مجله توسعه، سال 7، شماره­ی 25، ص 133-91.
تیموری، نازنین و همکاران (1397). اولویت­بندی عوامل موثر بر جذب نیروی انسانی و ارایه الگوی مناسب مبتنی بر نظام شایستگی، فصلنامه پژوهش­های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، سال 10، شماره­ی 1، ص 75-100.
جزنی، نسرین. (1380). مدیریت منابع انسانی، تهران: نی.
حاتمی، امیرحسین. (1398). کاربست روش­شناسی اسکینر در تفسیر متون تاریخ­نگاری و تاریخ اندیشه ایرانی-اسلامی، فصلنامه مطالعات میان­رشته­ای در غلوم انسانی، 12 (1)، ص 54-29.
حاج­بابایی، محمدرضا؛ شهبندی، محمود. (1391). ابعاد فساد از دیدگاه نظام­الملک، فصلنامه سیاست، دوره­ی 42، شماره­ی 2، ص 75-59.
حسینائی، یحیی؛ نزهت، بهمن (1398). مولفه­های رهبری تحول­آفرین در آموزه­های نظامی گنجوی، پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال 17، شماره­ی 33، ص 64-41.
رئیس­نیا، رحیم (1377). کوراوغلو در افسانه و تاریخ. تهران: انتشارات دنیا.
دیوید، فرد.آر. (1382). مدیریت استراتژیک، ترجمه علی پارساییان و سیدمحمد اعرابی، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
رابینز، استیفن پی (1383). رفتار سازمانی، ترجمه علی پارساییان و سیدمحمد اعرابی، جلد اول، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
رابینز، استیفن پی (1384). رفتار سازمانی، ترجمه علی پارساییان و سیدمحمد اعرابی، جلد دوم، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
رابینز، استیفن پی (1384). رفتار سازمانی، ترجمه علی پارساییان و سیدمحمد اعرابی، جلد سوم، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
رابینز، استیفن پی؛ دی سنزو، دیوید ای (1379). مبانی مدیریت، ترجمه سیدمحمد اعرابی، محمدعلی حمید رفیعی و بهروز اسراری ارشاد، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
زالی، محمدرضا (1383). «رهبری تحول­آفرین»، فصلنامه مصباح، سال 7، شماره­ی 25، ص 134-111.
سرندی، پرویز؛ جعفری، ابوالفضل (1376). «روان­شناسی مدیریت در آثار ادبی» نشریه زبان و ادب فارسی، شماره­ی 164، ص 107-144.
سعادت، اسفندیار (1384). مدیریت منابع انسانی، تهران: سمت.
سعدی، مصلح­بن عبدالله (1389). بوستان، تصحیح و توضیح غلام­حسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1380). مفلس کیمیافروش، تهران: آگاه.
شیبانی­فر، محمدشهاب و همکاران (1399). سیر تاریخی مدیریت در ایران، فصلنامه پژوهش­های مدیریت عمومی، سال 13، شماره­ی 48، ص 25-5.
صفا، ذبیح­الله (1380). تاریخ ادبیات ایران، جلد اول، تهران: فردوس.
صفا، ذبیح­الله (1381). تاریخ ادبیات ایران، جلد دوم، تهران: فردوس
صفا، ذبیح­الله (1363). گنجینه سخن، تهران: فردوس.
صمدی میرکلائی، حسین و همکاران (1395). تبیین نقش رهبری تحول­آفرین در فرهنگ سازمانی، فصلنامه مدیریت فرهنگ سازمانی، دوره 14، شماره­ی 2، ص 519-499.
فردووسی، ابوالقاسم. (1378). شاهنامه به اهتمام پرویز اتابکی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
فرهادی، محمد و همکاران (1397). تبیین و بررسی اخلاق پادشاهی و تاثیر اندیشه­های ایران­شهری بر جهان­بینی عنصرالمعالی در قابوس­نامه، فصلنامه پژوهش­های اعتقادی -کلامی، سال 8، شماره­ی 29، ص 103-87.
فیضی، طاهره (1387). مبانی سازمان و مدیریت، تهران: دانشگاه پیام نور.
علاقه­بند، علی (1385). مدیریت عمومی، تهران: روان.
علی­احمدی، علی­رضا؛ علی­احمدی، حسین (1387). مبانی و اصول مدیریت اسلامی، تهران: تولید دانش.
عنصرلمعالی، کیکاووس (1352). قابوس­نامه به اهتمام و تصحیح غلام­حسن یوسفی، تهران: بنگاه ترمه و نشر کتاب
غنچه­ای و همکاران (1399). بررسی سبک­های مدیریت در شاهنامه فردوسی بر پایه نگرش­های اساطیری، حماسی و تاریخی، فصلنامه خط‌مشی­گذاری عمومی در مدیریت، سال 11، شماره 40، ص 49-63.
کلیفورد بازورث، ادموند (1384). تاریخ غزنویان، ترجمه: حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
ماهیار، عباس (1374). گزیده اشعار خاقانی، تهران: دانشگاه پیام نور.
 معاییرحقیقی فرد، علی و همکاران (1389). سبک رهبری و پیامدهای آن، در چهاچوب رهبری تمام­عیار، دوماهنامه توسعه انسانی پلیس، سال 7، شماره 28، ص 11-27.
معینی، منصوره و همکاران (1394). صول مدیریت بر اساس الگوی اسلامی ایرانی با تکیه بر نظریات نظام­الملک، فصلنامه مدیریت اسلامی، سال 23، شماره­ی 1، ص 111-89.
منصوری، حسین و همکاران (1398). اعتباریابی الگوی توانمندسازی سازمانی مبتنی بر فرایندهای منابع انسانی، فصلنامه پژوهش­های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، سال 11، شماره­ی 2، ص 135-113.
میرکمالی، سیدمحمد و همکاران (1394). شناسایی ملاک­های جذب و نگهداشت منابع انسانی و ارایه راهکارهای مناسب، مجله مدیریت توسعه و تحول، سال 22، شماره­ی 48، ص 18-9.
نظام­الملک طوسی، ابوعلی حسن (1386). سیاست­نامه، تهران: فردوس
یوسفی، محمدرضا و اکبر کلاه­دوزان (1393). برگزیده تاریخ ادبیات ایران. اصفهان: راه کمال.